Formele kinderopvang speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van jonge kinderen. Ze leren er niet alleen tellen en kleuren, maar ook hoe ze met anderen omgaan en zelfstandig worden. Vooral in de eerste jaren legt dit een stevige basis voor school en hun verdere groei.
Voor ouders is formele kinderopvang vaak onmisbaar om werk en gezin te combineren. Het helpt hen economisch zelfstandig te zijn en draagt bij aan een sterke, verbonden samenleving. Toch is formele kinderopvang lang niet voor iedereen even toegankelijk. Financiële, praktische of culturele drempels kunnen deelname lastig maken – en dat vergroot de ongelijkheid in ontwikkelkansen tussen kinderen.
In grensregio's, zoals delen van Zeeland en West-Brabant, spelen extra uitdagingen. Zo gaan relatief veel jonge kinderen uit deze gebieden naar opvang en later naar school in België. Deze situatie creëert een disbalans tussen voorzieningen en ontwikkelingen in Nederland en stelt beleidsmakers voor de uitdaging om beter aan te sluiten bij de behoeften van gezinnen in deze regios's.
Daarnaast is het landelijke beleid rondom kinderopvang in beweging. De overheid is voornemens het stelsel van kinderopvangtoeslag te hervormen, waarbij kinderopvang vanaf 2029 vrijwel kosteloos zou worden voor werkende ouders en een maximaal vergoedingspercentage van 96% voor alle gezinnen zou gelden. De precieze uitwerking en effecten van deze beleidswijziging zijn echter nog onzeker. Voor kinderopvangorganisaties is het belangrijk om op tijd te anticiperen op deze veranderingen.
Dit onderzoeksproject is opgezet in samenwerking met twee kinderopvangorganisaties: Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen en Kober Kinderopvang in West-Brabant. Binnen het project werken beide organisaties gezamenlijk aan het verkrijgen van inzicht in ouderkeuzes en het gebruik van kinderopvangvoorzieningen.
Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen: evaluatie gratis voorschool
Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen voerde in de periode 2022–2024 een pilot uit met gratis kinderopvang in een aantal kernen. Deze pilot sloot aan bij het kabinetsvoornemen om kinderopvang in Nederland vrijwel kosteloos te maken. Door het uitstellen van deze landelijke plannen ontstond echter een mismatch met de financiering vanuit de Regio Deal, waardoor de pilot is beëindigd. Het lectoraat Healthy Region van HZ University of Applied Sciences heeft deze pilot onderzocht.
In aansluiting hierop bieden verschillende gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen gratis voorschoolse educatie aan. De gemeente Sluis stelt vanaf januari 2025 voorschool beschikbaar voor peuters van twee tot vier jaar. De gemeenten Terneuzen en Hulst volgen vanaf augustus 2025, waarbij het aanbod geldt voor peuters van respectievelijk tweeënhalf tot vier jaar. In Terneuzen betreft dit vier uur per week en in Hulst acht uur per week. Deze regeling loopt tot en met 31 december 2026.
Het doel van het onderzoeksproject is om inzicht te verkrijgen in de ervaringen en afwegingen van ouders met betrekking tot formele kinderopvang. Hierbij wordt specifiek gekeken naar toegankelijkheid, maatschappelijke betekenis en de verwachte impact van beleidswijzigingen. Daarnaast richt het onderzoek zich op het gebruik en de waardering van het gratis voorschoolse aanbod binnen de betrokken gemeenten. De volgende onderzoeksvragen staan centraal:
· Welke factoren bepalen de keuze van ouders om wel of geen gebruik te maken van formele kinderopvang?
· Welke factoren bepalen de keuze van ouders om wel of geen gebruik te maken van gratis voorschool in hun gemeente?
· Welke impact heeft gratis voorschool op het aantal dagdelen dat ouders afnemen?
· Welke impact heeft gratis voorschool op de arbeidsparticipatie van ouders?
· En welke voor- en nadelen van gratis voorschool ervaren ouders op kind- en gezinsniveau?
In de periode januari–februari 2026 is een vragenlijst verspreid onder ouders van kinderen van twee tot vier jaar via het klantenbestand van Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen. Een eerste analyse van de resultaten is samengevat in een factsheet.
Kober Kinderopvang: voorbereiding op gratis kinderopvang
Kober Kinderopvang is een maatschappelijke kinderopvangorganisatie in West-Brabant met meer dan tweehonderd locaties. De organisatie zet zich actief in voor gelijke kansen voor ieder kind en werkt nauw samen met maatschappelijke partners, waaronder scholen, gemeenten en andere (jeugd)organisaties.
Een deel van de locaties van Kober bevindt zich in het grensgebied met België en heeft te maken met vergelijkbare vraagstukken als in Zeeuws-Vlaanderen. Ook hier kiest een structureel deel van de ouders voor kinderopvang in België. Hoewel Kober momenteel geen gratis kinderopvang aanbiedt, heeft de organisatie behoefte aan verdiepend inzicht in de motieven van ouders om al dan niet gebruik te maken van formele kinderopvang, evenals hun verwachtingen ten aanzien van toekomstige beleidsontwikkelingen, zoals gratis voorschool. De volgende onderzoeksvragen staan centraal:
· Welke factoren bepalen de keuze van ouders om wel of geen gebruik te maken van formele kinderopvang?
· Wat ervaren ouders als meerwaarde van een kinderdagverblijf/peutergroep op kind- en gezinsniveau?
· Wat zou gratis kinderopvang kunnen betekenen voor a) afname van dagdelen en b) de arbeidsparticipatie en werk-/gezinbalans van ouders?
Begin 2026 heeft Kober een vragenlijst uitgezet onder alle ouders binnen het huidige klantenbestand.
- Startdatum:
- 01/05/2025
- Status:
- Lopend
- Belanghebbenden:
- Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen, Kober Kinderopvang
- Onderzoeker:
- Hilde Kooiker - den Boer
- Onderzoeker:
- Simone Polderdijk
- Contact:
- Simone Polderdijk